سفر قاضی محمد به‌ باکو و دستور حزب کمونیست شوروی برای تاسیس حزب دمکرات کردستان/قسمت چهارم - وب‌سایت خبری تحلیلی هاوری
×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true

ویژه های خبری

true
    امروز  دوشنبه - ۳۱ تیر - ۱۳۹۸  
true
true
سفر قاضی محمد به‌ باکو و دستور حزب کمونیست شوروی برای تاسیس حزب دمکرات کردستان/قسمت چهارم

تشکیل فرقه‌ دمکرات آذربایجان به‌ شکل گیری حزب دمکرات کردستان سرعت بخشید.قاضی محمد که‌ برای شرکت در مراسم تاسیس فرقه‌ دمکرات آذربایجان به‌ تبریز رفته‌ بود،به‌ همراه چند تن دیگر از اعضای حزب به‌ باکو احضار شد.این سفر در ۲۱ شهریور ماه ۱۳۲۴ صورت گرفت.

پیش از این در نیمه‌ تیر ماه،دفتر سیاسی و کمیته‌ مرکزی حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی قرار محرمانه‌ایی را تحت عنوان “تدابیر لازم در مورد سازماندهی جنبش‌های جدایی خواهانه‌ در آذربایجان جنوبی و سایر شهرهای ایران” صادر کرد که‌ در بند سوم آن سازماندهی جنبش جدایی خواهانه‌ در کردستان نیز پیش بینی شده‌ بود.

 باقراف (رئیس جمهور قفقاز) ضمن وعده‌ برای ارائه‌ هرگونه‌ کمک به‌ حزب،توصیه‌ کرد که‌ نام کومله‌ ژیانی کرد به‌ حزب دمکرات تغییر یابد.استدلال باقراف برای تغییر نام این بود که‌ :”کومله‌ در شکل کنونی خود قادر به‌ انجام هیچ کاری نیست و با توجه‌ به‌ موفقیت‌های دمکراسی در جهان به‌ ویژه‌ آمریکا،بریتانیا و شوروی جنبش کردها تحت لوای حزب دمکرات پیش خواهد رفت.”

 قاضی محمد و هیات همراه پس از بازگشت از این سفر گزارشی از ملاقات با باقراف به‌ کمیته‌ مرکزی کومله‌ ژ.ک ارائه‌ کردند و درخواست او یا به‌ عبارت دقیق‌تر فرمان او دائر بر تغییر نام حزب به‌ اطلاع اعضا رساندند.

تنها سندی که‌ از دیدار هیات کرد با میر جعفر باقراف در دست است گزارشی است که‌ ستاد لشگر ۳ آذربایجان درباره‌ قاسم ایلخانی زاده‌،از همراهان قاضی محمد در این سفر و اطلاعاتی که‌ از او کسب کرده‌ به‌ وزارت جنگ داده‌ است.این سند دربردارنده‌ نکات تاریخی بسیار قابل توجهی است.وزیر جنگ در نامه‌ایی به‌ نخست وزیر چنین گزارش می‌دهد:

پیرو نامه‌ شماره‌ ۲۷۶۲۵/۵۳۵۵۵-۱۸/۷/۲۴ در مورد رفتن قاضی محمد و سایرین به‌ بادکوبه‌ محترما معروض می‌دارد.گزارش لشگر ۳ آذربایجان حاکی است قاسم ایلخانی زاده‌ که‌ یکی از همراهان قاضی محمد به‌ بادکوبه‌ بوده‌ برای اخذ سهمیه‌ کالاهای انحصاری به‌ تبریز وارد و برای ملاقات به‌ ستاد لشگر احضار و از او درباره‌ رفتن به‌ بادکوبه‌ استفساراتی بعمل آمد وی رفتن خود را تکذیب می‌نماید.رئیس ستاد لشگر جواب می‌دهد با این ترتیب دیگر تکذیب شما مورد ندارد و پس از نصایح زیاد ایلخانی زاده‌ رفتن به‌ بادکوبه‌ را اقرار و چنین بیان می‌نماید.نماز علی اف کماندان میاندوآب مرا به‌ میاندوآب احضار و گفت باید به‌ تبریز بروی و مرا به‌ تبریز حرکت دادند در تبریز پس از ملاقات با مقاماتی به‌ وسیله‌ اتومبیل جیپ به‌ ایستگاه راه‌آهن برده‌ و با ترن به‌ بادکوبه‌ اعزام نمودند و در خود بادکوبه‌ هم ما را نگذاشتند به‌ جایی برویم و نه‌ با کسی ملاقات کنیم فقط یک شب در ساعت ۹ یک نفر افسر به‌ منزل ما آمد و اظهار داشت که‌ میر باقراف (رئیس جمهور قفقاز) شما را وقت ملاقات داده‌ و ما نزد ایشان رفتیم پس از صحبت و مقدمه‌ دستور داد که‌ باید دموکراسی بخواهید و آذربایجانی‌ها در تمام شهرها اقدام نموده‌اند.اکراد هم باید در این خصوص با آنها هم صدا شوند و پس از دادن این دستور مجددا ما را به‌ ایران مراجعت و اکنون هم قاضی محمد و سایرین در مهاباد مشغول اقدام هستند و در این چند روزه‌ اعلامیه‌ حزب دمکراتیک تبریز در مهاباد انتشار خواهد یافت.

حزب دمکرات کردستان به‌ این ترتیب از بطن کومله‌ ژ.ک متولد شد.روز و ماه این تولد به‌ درستی روشن نیست.عبدالرحمن قاسملو می‌نویسد:حزب دمکرات کردستان در ۲۵ مرداد سال ۱۳۲۴ در شهر مهاباد تاسیس و برنامه‌ خود را اعلام کرد.

 قاسملو سفر دوم هیات کرد به‌ باکو را در ۲۱ شهریور ماه ۱۳۲۴ یعنی بعد از ایجاد حزب دمکرات کردستان می‌داند.کریس کوچرا نیز با قاسملو هم عقیده‌ است.(۱۶ اوت ۱۹۴۵)

اما برخی پژوهشگران،بر خلاف قاسملو و کوچرا،تاریخ تاسیس حزب را پس از سفر دوم هیات کرد به‌ باکو می‌دانند.کریس کوچرا می‌نویسد:

حتی مورخان عمده‌ جمهوری مهاباد،کسانی چون ویلیام ایگلتن و آرچی بالد روزولت،تاریخ تاسیس حزب دمکرات کردستان را چند هفته‌ پس از تاریخ مزبور (۱۶ اوت/۲۵ مرداد) یعنی پس از دومین سفر قاضی محمد به‌ باکو در نوامبر ۱۹۴۵ (آبان/آذر) قرار می‌دهند.

 ایگلتون و روزولت تاریخ تاسیس حزب را پس از سفر دوم قاضی محمد و در ماه نوامبر دانسته‌اند.ملاحظه‌ کردیم سفر دوم هیات کرد به‌ باکو در شهریور ماه یعنی سپتامبر صورت گرفت و وزارت خارجه‌ نیز یادداشت اعتراضی را در سی و یکم شهریور ماه به‌ سفارت اتحاد جماهیر شوروی تسلیم کرد.بنابراین نظر این مورخان،یعنی ویلیوم ایگلتون و آرچی بالد روزولت در مورد موخر بودن تاسیس کوچرا،تغییر نام یا تصمیم به‌ تغییر نام از کومله‌ به‌ دمکرات در مرداد ماه،یعنی یک ماه پیش از سفر قاضی محمد به‌ باکو و دیدار با باقراف صورت گرفت.

 قاسملو و یا در حقیقت حزب دمکرات فعلی با مقدم دانستن تاسیس حزب بر سفر به‌ باکو و دیدار با باقراف می‌کوشند تاسیس حزب را خارج از اراده‌ و فرمان باقراف معرفی کنند اما دیدیم که‌ قاسم ایلخانی زاده‌ صریحا اعتراف می‌کند که‌ باقراف از آنها خواست تا در دمکراسی خواهی با آذری‌ها هم صدا شوند و این دموکراسی خواهی نمی‌توانست چیزی بیش از تغییر نام از کومله‌ ژ.ک به‌ حزب دمکرات باشد.

true
true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


false